چاقی ژنتیکی چیست و آیا درمان‌پذیر است؟ + روش درمان چاقی ژنتیکی

آیا می‌دانستید که همه انواع چاقی مشابه نیستند و دلایل مختلفی دارند؟ مثلا شاید فکر کنید که همیشه دلیل چاقی، پرخوری است اما افراد زیادی هستند که پرخوری نمی‌کنند، اتفاقا ورزش و تحرک کافی هم دارند اما بازهم نمی‌توانند از وضعیت چاق بودن خارج شوند. دلیلش چیست؟ گاهی اوقات دلیل این امر، چاقی ژنتیکی است. در این مقاله فیتامین به این می‌پردازیم که چاقی ژنتیکی چیست و درمان چاقی ژنتیکی دقیقا چیست.

چاقی ژنتیکی چیست؟ نقش ژنتیک در چاقی چقدر است؟

اگر بخواهیم خیلی ساده توضیح دهیم، چاقی ژنتیکی به وضعیتی گفته می‌شود که ژن‌های شما، باعث چاقی و اضافه وزن همیشگی شما می‌شوند. البته قطعا مشکل چاقی ژنتیکی حل شدنی است اما وزن کم کردن در این شرایط، سخت‌تر از حالت عادی است.

حال بیایید چاقی ژنتیکی را از نظر علمی بررسی کنیم. چاقی ژنتیکی، شکلی از چاقی است به علت ناسازگاری ژن‌های شما رخ داده است. در این وضعیت، علت چاقی سبک زندگی غلط نیست (البته آن را تشدید می‌کند) بلکه ژن‌هایی است که روی اشتها، احساس سیری، متابولیسم، فعالیت هورمون‌ها و محل ذخیره چربی تاثیر می‌گذارند.

ژنتیک در چاقی نقشی دوگانه دارد: 

در بسیاری از موارد، نقش ژنتیک، ایجاد زمینه برای افزایش وزن است و اینکه آیا چاق شوید یا نه به عوامل محیطی مثل رژیم غذایی و فعالیت بدنی بستگی دارد. به عبارت ساده‌تر شما ممکن است استعداد چاقی داشته باشید اما چاق شدن یا نشدن شما به تغذیه و ورزشتان بستگی دارد.

هرچند در موارد نادری، جهش‌های ژنتیکی خاصی رخ می‌دهد که باعث چاقی شدید می‌شود و این چاقی ربطی به مقدار غذا یا ورزش ندارد. در چنین مواردی پزشک متخصص می‌تواند به شما کمک کند.

تحقیقات نشان می‌دهد که سهم ژنتیک از شکل بدن و وزن بدن، تا حدود ۷۰% است! یعنی ژنتیک عامل تعیین‌کننده اصلی و مهمی است اما تنها عامل نیست و شما می‌توانید با داشتن یک برنامه غذایی-ورزشی مناسب جلوی اضافه وزن‌تان را بگیرید.

وزن بیشتری کم کن!

با برنامه ورزشی فیتامین تو زمان کمتر، وزن بیشتری کم کن.

میخوام شروع کنم

علائم و نشانه‌های چاقی ژنتیکی چیست؟

علائم چاقی ژنتیکی بسته به نوع جهش ژنتیکی متفاوت است، اما برخی نشانه‌های اصلی که می‌تواند چاقی مونوژنیک یا سندرمی را نشان دهند را در ادامه فهرست کرده‌ایم: 

• شروع زودهنگام چاقی مثلا از نوزادی یا زیر ۵ سالگی: وقتی افزایش وزن خیلی زود و بدون ارتباط با پرخوری یا سبک زندگی شروع می‌شود، معمولاً ژن‌ها در تنظیم اشتها، متابولیسم و ذخیره چربی درست عمل نمی‌کنند. این نوع چاقی معمولاً سریع و پایدار است.
  
• اشتها بسیار شدید و غیرقابل کنترل: در برخی اختلالات ژنتیکی، هورمون‌های سیری (مثل لپتین) به‌درستی کار نمی‌کنند. نتیجه این می‌شود که فرد حتی بعد از خوردن غذا، احساس سیری نمی‌کند و ولع شدید غذا دارد. این علامت یکی از مهم‌ترین نشانه‌های چاقی ژنتیکی است.
  
• تاخیر در رشد جنسی یا نارسایی جنسی: ژن‌هایی که روی اشتها و وزن تأثیر می‌گذارند، ممکن است روی هورمون‌های جنسی هم اثر داشته باشند. این موضوع می‌تواند باعث بلوغ دیررس، چرخه قاعدگی نامنظم، یا سطح پایین هورمون‌های جنسی شود.
  
• کم‌هوشی یا اختلالات رشدی: برخی از سندروم‌های ژنتیکی مرتبط با چاقی (مثل سندروم پرادر–ویلی) علاوه بر تأثیر بر اشتها، روی رشد مغزی و توانایی‌های شناختی هم اثر می‌گذارند. این موضوع ممکن است به تأخیر رفاهی، یادگیری آهسته‌تر یا مشکلات شناختی منجر شود.
  
• تغییرات هورمونی: در چاقی ژنتیکی ممکن است محورهای هورمونی بدن مثل تیروئید، انسولین، رشد یا استرس دچار اختلال شوند. این تغییرات باعث می‌شود بدن چربی بیشتری ذخیره کند، متابولیسم کند شود و کاهش وزن سخت‌تر شود.

تفاوت چاقی ژنتیکی و چاقی معمولی + جدول مقایسه‌ای

شاید شما فکر کنید هر اضافه وزن زیاد یا هر چاقی که قابل حل با رژیم نباشد، چاقی ژنتیکی است؛ اما اینطور نیست و ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. مثلا چاقی معمولی ناشی از رژیم غذایی غلط است اما کسی که چاقی ژنتیکی دارد حتی با وجود رژیم درست و دریافت کالری کنترل شده، بازهم نمی‌تواند چاقی خودش را مهار کند.

در ادامه تفاوت چاقی ژنتیکی و چاقی معمولی را برایتان آورده‌ایم:

معیار	چاقی ژنتیکی	چاقی معمولی
شروع	کودکی (معمولا قبل از ۵ سالگی)	نوجوانی یا بزرگسالی
علت اصلی	داشتن ژن‌های چاقی	ترکیبی از عوامل مختلف سبک زندگی
اشتها	بسیار شدید و غیرطبیعی	معمولا معتدل و قابل کنترل
پاسخ به رژیم و ورزش	محدود یا ناکافی	معمولا مؤثر در کاهش وزن

آیا من دچار چاقی ژنتیکی هستم؟ 

چاقی ژنتیکی را فقط پزشک می‌تواند تشخیص قطعی دهد که با معاینه بالینی، تاریخچه خانوادگی دقیق و آزمایش ژنتیکی امکان‌پذیر است. اگر علائم زیر را دارید یعنی احتمالا نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد: 

• چاقی شدید در کودکی (قبل از ۵ سالگی) 
• اشتها بی‌پایان و غیرطبیعی 
• تاریخچه چاقی شدید در چند نسل خانواده 
• همراهی با علائم غیروزنی (کم‌هوشی، نارسایی جنسی، ویژگی‌های صورت غیرمعمول) 

اگر چند مورد از موارد بالا برای شما صدق می‌کند، توصیه می‌کنیم که به متخصص غدد و ژنتیک مراجعه کنید.

روش درمان چاقی ژنتیکی 

درمان چاقی ژنتیکی در مواردی با دارو همراه است تا اشتها یا متابولیسم کنترل شود. راه‌حل‌های عمومی‌تر همیشه شامل رژیم غذایی و استفاده از برنامه ورزشی است اما رژیم غذایی باید خاص و مخصوص شرایط هر فرد نوشته شود تا اثرگذار باشد.

در موارد خیلی شدید (چاقی مفرط) ممکن است جراحی لازم باشد.

همچنین همیشه صحبت با یک مشاور در مسیر درمان به شما کمک می‌کند تا این دوره را راحت‌تر کنترل و سپری کنید.

سخن پایانی

اگر چاقی در خانواده‌ شما تکرار شده و با علائم غیرمعمول همراه است، شاید زمان آن است که با مراجعه به متخصص ژنتیک، احتمال چاقی ژنتیکی را بررسی کنید. در این مقاله فیتامین مفصل درباره اینکه چاقی ژنتیکی چیست و تفاوت چاقی ژنتیکی و چاقی معمولی در چه مواردی است صحبت کردیم. اگر سوالی دارید در قسمت نظرها برای ما بنویسید.

سوالات متداول