شما از افرادی هستید که به حجامت و خواص حجامت باور دارد؟ افراد زیادی به خواص حجامت اعتقاد دارند و میگویند برای کاهش درد، بهبود سلامت یا حتی پیشگیری از بیماریها مفید است؛ اما آیا حجامت واقعا مفید است یا تنها یک باور قدیمی محسوب میشود؟ در این مقاله فیتامین نگاهی علمی و ساده به این روش درمانی خواهیم داشت و درباره فواید حجامت و همچنین مضرات حجامت صحبت میکنیم.
حجامت چیست؟
حجامت یک روش درمان طب سنتی است که در آن یک فنجان یا بادکش مخصوص روی پوست کمر، شکم، بازوها، پاها یا سایر قسمتهای بدن قرار میدهد تا روی پوست مکش ایجاد شود و در برخی انواع آن، پس از ایجاد خراشهای سطحی روی پوست، مقداری خون هم خارج میشود. این روش قرنها در کشورهای مختلف از جمله ایران، چین، هند و کشورهای عربی مورد استفاده قرار گرفته است.
طرفداران حجامت معتقدند که این روش میتواند به بهبود برخی مشکلات جسمی کمک کند؛ اما تحقیقات علمی هنوز بسیاری از فواید ادعایی آن را ثابت نکرده است.
تاریخچه حجامت
حجامت قدمتی چند هزار ساله دارد. شواهد تاریخی نشان میدهد که مصریان باستان، یونانیان، چینیها و ایرانیان از روشهای مشابه حجامت برای درمان برخی بیماریها استفاده میکردند.
در طب سنتی ایران و همچنین طب سنتی اسلامی، حجامت جایگاه ویژهای دارد و برای پیشگیری یا درمان برخی بیماریها توصیه میشود. امروزه نیز در بسیاری از کشورها این روش بهعنوان یکی از درمانهای مکمل مورد استفاده قرار میگیرد.
انواع حجامت
دو نوع اصلی حجامت داریم که شامل حجامت تر و حجامت خشک است. البته هرکدام دوباره انواع مختلف دیگری دارند.
برای هر دو نوع، پزشک یا درمانگر شما یک ماده قابل اشتعال مانند الکل یا کاغذ را درون یک فنجان قرار داده و آن را آتش میزند و فنجان را وارونه روی پوست شما قرار میدهد. وقتی هوای داخل فنجان با سوختن تمام شد، فشار منفی ایجاد میشود؛ این اتفاق باعث میشود پوست شما بالا بیاید و رگهای خونی منبسط شود.
حجامت خشک
حجامت خشک ساده است و فقط به معنای بادکش کردن است. این روش در کشورهای غربی رایجتر است زیرا انجام آن آسان است و اصلا شامل خونریزی نیست. حجامت خشک به منظور افزایش جریان خون و در عین حال حذف مایعات و سموم از ناحیه تحت درمان انجام میشود.
حجامت مرطوب
در حجامت مرطوب، شما باید دمر بخوابید؛ درمانگر ابتدا با قرار دادن یک فنجان روی کمر شما به مدت حدود ۳ دقیقه، مکش خفیفی روی پوست ایجاد میکند. سپس فنجان را برمیدارند و از یک تیغ کوچک جراحی تمیز برای ایجاد برشهای سبک و ریز روی پوست استفاده میکنند. در مرحله بعد، دوباره فنجان را روی ناحیه بریدهشده قرار میدهند تا خون بیشتری جاری شود؛ این کار حدود ۵ دقیقه طول میکشد. پس از آن، درمانگر یا پزشک پماد آنتیبیوتیک روی زخم میمالد و آن را میبندد. پوست ظرف ۱۰ روز دوباره به حالت عادی برمیگردد.
تفکر پشت حجامت این است که خونی که جاری شده خون آلوده و دارای سلولهای التهابی و سموم بوده که خارج شده و حالا بدن مجبور میشود خون جدید تولید کند. همچنین این زخم سطحی باعث آزاد شدن مسکنهای طبیعی و تقویتکنندههای خلق و خو میشود. این مواد به بدن شما کمک میکنند تا با عفونتها مبارزه کند و ایمنی را حفظ کند.
در جدول زیر انواع حجامت را مفصلتر توضیح میدهیم:
| نوع حجامت | توضیح |
| حجامت خشک | فقط مکش روی پوست انجام میشود و خونی خارج نمیشود. |
| حجامت تر | پس از ایجاد خراش سطحی، مقدار کمی خون خارج میشود. |
| حجامت گرم | همراه با ایجاد حرارت و بادکش انجام میشود. |
| حجامت سرد | بدون حرارت و با دستگاه مکش انجام میشود. |
| حجامت موضعی | روی یک ناحیه خاص بدن انجام میشود. |
| حجامت عام | معمولا بین دو کتف و برای اهداف عمومی انجام میشود. |
فواید حجامت
باید بدانید که مطالعات علمی زیادی در مورد فواید حجامت و بادکش انجام نشده و این روش از نظر بسیاری از پزشکان طب مدرن، مردود است. اما از نظر تجربی، به نظر میرسد که حجامت یا بادکش درمانی در کاهش درد و درمان بیماریها مؤثر باشد.
به گفته وبسایت پزشکی webmd ، گزارشی در سال ۲۰۱۵ منتشر شد که میگوید حجامت و بادکش درمانی میتواند به درمان آکنه، تبخال و مدیریت درد کمک کند. اما محققان گفتند که بسیاری از مطالعاتی که بررسی کردهاند جانبدارانه بوده و مطالعات بهتری مورد نیاز است.
در ایران معمولا بادکش درمانی برای درمان موارد زیر استفاده میشود:
- بیماریهای روماتیسمی مانند آرتروز و فیبرومیالژیا
- باروری و اختلالات عادت ماهانه
- مشکلات پوستی مانند اگزما و آکنه
- کمردرد و زانودرد
- فشار خون بالا
- میگرن
- اضطراب و افسردگی
- احتقان برونش ناشی از آلرژی و آسم
- واریس
- کاهش برخی دردها و گرفتگیهای عضلانی
- افزایش گردش خون موضعی
مقالهای که نام بردیم اشاره میکند تحقیقات باکیفیت و کافی برای سنجش علمی فواید حجامت انجام نشده و علم پزشکی حجامت را تائید نمیکند.
مدیریت درد
لمس و فشار ناشی از بادکش، میتواند گیرندههای عصبی را تحریک کند تا ارسال سیگنالهای درد به مغز را مسدود کند؛ به نظر میرسد حجامت و بادکش برای مدیریت درد مزمن آرتروز زانو، کمردرد، درد گردن و کمردرد مؤثر باشد. اما مطالعات انجام شده در این زمینه از کیفیت پایین تا متوسطی برخوردار بودند و پزشکان طب مدرن آن را تایید نمیکنند.
بهبود آکنه
یکی دیگر از فواید حجامت، بهبود آکنه است. طرفداران طب سنتی معتقدند که بادکش و حجامت میتواند التهاب را کاهش داده و سیستم ایمنی بدن را تقویت کند و به همین ترتیب برای درمان آکنه و جوش مفید باشد؛ اما در حقیقت آکنه دلایل مختلفی دارد که درمان هیچکدام با بادکش و حجامت نیست. حتی یک مطالعه ایرانی که درباره این مسئله انجام شد نشان داد که حجامت تاثیر قابلتوجهی روی بهبود جوشها و آکنههای صورت ندارد.
مضرات حجامت چیست؟
حجامت تا زمانی که به یک متخصص آموزش دیده در یک مرکز بهداشتی مراجعه کنید، نسبتا بیخطر است؛ اما ممکن است عوارض جانبی زیر را در ناحیه حجامت شده داشته باشید:
- درد خفیف
- سوختگی
- کبودی
- عفونت
اگر فنجانها و تجهیزات با خون آلوده شوند و قبل استفاده به درستی استریل نشوند، بیماریهای قابلانتقال از راه خون مانند ایدز، هپاتیت B و C میتوانند گسترش یابند. این موضوع یک خطر بسیار بزرگ برای حجامتکنندگان است.
سوختگی ناشی از حجامت
سوختگی ناشی از حجامت (گرم شدن بیش از حد فنجان) خیلی کم رخ میدهد اما وجود دارد. راه حل این اتفاق این است که حجامت را به فرد حرفهای بسپرید تا شما را به حد سوختگی نرساند!
جای زخم ناشی از حجامت
جای زخم حجامت یک عارضه جانبی رایج در استفاده از فنجانهای مکش است و بسته به رنگ پوست و میزان فشاری که برای اعمال فنجانها استفاده شده، میتوانند از صورتی روشن تا بنفش تیره متغیر باشند. این موارد معمولاً به مرور زمان، تا ۱۰ روز، محو میشوند.
توجه کنید که اگر پوست شما خراشیده، ترشحدار یا عفونی است، از انجامِ بادکش و حجامت خودداری کنید، زیرا این موارد میتواند احتمال لخته شدن خون یا عفونت را افزایش دهد. همچنین، اگر از داروهای رقیقکننده خون استفاده میکنید یا بیماری قلبی دارید، نباید بادکش و حجامت کنید.
| عارضه احتمالی | توضیح |
| درد و سوزش | ممکن است هنگام انجام حجامت ایجاد شود. |
| کبودی پوست | یکی از شایعترین عوارض حجامت است. |
| خونریزی | در برخی افراد ممکن است بیشتر از حد انتظار باشد. |
| عفونت | در صورت استفاده از وسایل غیربهداشتی رخ میدهد. |
| سرگیجه و ضعف | بهخصوص در افراد حساس یا کمخون. |
| ایجاد اسکار پوستی | در برخی موارد ممکن است جای زخم باقی بماند. |
| واکنش آلرژیک | به مواد ضدعفونیکننده یا تجهیزات مورد استفاده. |
آیا حجامت برای غلظت خون مفید است؟
برخی افراد تصور میکنند حجامت باعث درمان غلظت خون میشود؛ با این حال شواهد علمی کافی برای تأیید این ادعا وجود ندارد.
اگر فردی دچار غلظت خون واقعی باشد، درمان استاندارد پزشکی معمولا شامل دارو یا گاهی اهدای خون تحت نظر پزشک است. بنابراین در صورت تشخیص غلظت خون، مراجعه به پزشک ضروری است.
آیا حجامت برای چاقی یا لاغری مفید است؟
چاقی و لاغری فقط به کالری مصرفی شما مربوط است و حجامت هیچ ارتباطی با آن ندارد! نه برای کاهش وزن و نه برای افزایش وزن، حجامت نمیتواند کاری انجام دهد یا تاثیری بگذارد.
آیا بعد از حجامت میتوان ورزش کرد؟
بهتر است تا ۲۴ ساعت پس از حجامت از ورزشهای شدید، تمرینات سنگین بدنسازی و فعالیتهای بسیار پرفشار خودداری کنید. پیادهروی سبک معمولا مشکلی ایجاد نمیکند.
ورزش سنگین بلافاصله بعد از حجامت ممکن است باعث افزایش سرگیجه، ضعف یا خونریزی شود. اگر قصد ورزش کردن دارید و نمیدانید از کجا باید شروع کنید تا به هدفتان برسید، با مربیان فیتامین مشورت کنید.
کدام قسمت بدن را میتوان حجامت کرد؟
محل انجام حجامت باید توسط فرد آموزشدیده تعیین شود. بسته به نوع حجامت، نواحی مختلفی از بدن ممکن است مورد استفاده قرار گیرند:
- بین دو کتف
- شانهها
- ساق پا
- پشت گوش
- ران
- بازوها
نواحی کمتر رایج شامل چانه، تاج سر، رانها و گردن میشود.
حجامت برای چی خوبه؟
همانطور که گفتیم، مهمترین فایده حجامت افزایش گردش خون است. از دیگر فواید حجامت میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- دردهای عضلانی
- کمردرد
- گردن درد
- سردردهای میگرنی
- خستگی مزمن
- گرفتگی عضلانی
البته اثربخشی حجامت در بسیاری از این موارد هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.
حجامت برای چه کسانی مناسب است؟
حجامت برای افراد سالمی که به فوایدش اعتقاد دارند، مناسب است؛ البته به شرطی که توسط فرد متخصص و در محیط بهداشتی انجام شود. بهطور مثال اگر مدتهاست دردها و گرفتگیهای عضلانی دارید که با استراحت و حتی ماساژ بهبود نیافته، ممکن است حجامت و بادکش برایتان مفید باشد.
حجامت و بادکش باعث ترشح هورمونهای تسکیندهنده درد میشود و به این ترتیب حال شما را بهتر میکند؛ هرچند درمان اصلی نیست.
چه کسانی نباید حجامت کنند؟
حجامت برای همه مناسب نیست و برای برخی افراد میتواند خطرناک باشد، از جمله:
- افراد مبتلا به کمخونی شدید
- بیماران دارای اختلالات انعقاد خون
- افراد مصرفکننده داروهای رقیقکننده خون
- زنان باردار
- افراد مبتلا به عفونت پوستی
- افراد دارای ضعف شدید جسمانی
- بیماران مبتلا به برخی بیماریهای قلبی پیشرفته
- کودکان
آیا حجامت برای کودکان مناسب است؟
هیچ شواهد علمی وجود ندارد که نشان دهد حجامت برای کودکان فایدهای دارد یا حتی ایمن است؛ بدن کودکان ضعیف است و تاب و تحمل از دست دادن خون را ندارد. از طرفی انجام اینکار برای کودک ممکن از نظر روانی آسیبزا و استرسآور باشد. بنابراین به هیچ عنوان حجامت برای کودکان را توصیه نمیکنیم.
آیا حجامت باعث افزایش قد در کودکان و نوجوانان میشود؟
خیر. تاکنون هیچ مدرک علمی معتبری نشان نداده است که حجامت بتواند باعث افزایش قد شود. قد تحت تأثیر ژنتیک، تغذیه، سلامت عمومی و هورمون رشد قرار دارد و حجامت نمیتواند تاثیری روی آن داشته باشد.
توصیه میکنیم مقاله «ورزش برای افزایش قد» را حتما مطالعه کنید.
نکاتی که قبل از حجامت باید بدانید
اگر تصمیم به انجام حجامت گرفتهاید باید چند نکته مهم را رعایت کنید.
اولین نکته اینکه حتما در یک مرکز بهداشتی و توسط یک فرد آموزشدیده مثل پزشک یا پرستار انجام دهید. مراکز غیربهداشتی شدیدا خطر عفونت دارند و اگر شخصی که اینکار را برایتان میکند به اصول آن آشنا نباشد خطرناک است.
نکته بعدی اینکه اگر هر نوع بیماری و شرایط سلامتی خاصی دارید، پیش از حجامت از پزشکتان اجازه بگیرید. داروهای مصرفی خود را به پزشک بگویید.
درنهایت اینکه گرسنه به محل حجامت نروید اما پرخوری هم مناسب نیست! آب کافی بنوشید.
بهترین زمان برای انجام حجامت
از دیدگاه پزشکی مدرن، زمان خاصی برای انجام حجامت وجود ندارد. برخی مکاتب طب سنتی روزها یا فصلهای خاصی را توصیه میکنند، اما این توصیهها پشتوانه علمی ندارند.
بعد از حجامت چه کنیم؟ | مراقبتهای بعد از حجامت
بعد از حجامت باید مراقب باشید عفونت رخ ندهد و بدنتان ضعیف نشود. مراقبتهای زیر را حتما درنظر بگیرید:
- آب کافی بنوشید.
- تا چند ساعت استراحت کنید.
- تا چند روز از ورزش شدید پرهیز کنید.
- محل حجامت را تمیز نگه دارید، لباسهای خونی را عوض کنید و پس از یک روز دوش آب ولرم (و نه داغ) بگیرید.
- از خاراندن زخمها خودداری کنید.
- در صورت مشاهده علائم عفونت به پزشک مراجعه کنید.
- تا چند روز کافئین، الکل، غذاها و نوشیدنیهای شیرین، لبنیات و گوشتهای فرآوریشده مصرف نکنید.
- از دوش آب داغ، سونا و جکوزی استفاده نکنید.
- در معرض هوای سرد و وزش باد شدید قرار نگیرید و روی محل حجامتشده را بپوشانید تا گرم بماند.
- ناحیه مورد نظر را تا بهبودی کامل اصلاح نکنید.
آیا حجامت در بارداری ضرر دارد؟
انجام حجامت در دوران بارداری بدون اجازه پزشک ممنوع است. وقتی باردار هستید فقط مسئولیت سلامتی خودتان را ندارید بلکه مسئولیت سلامتی جنین هم با شماست؛ حجامت در بارداری ممکن است باعث افت فشار خون، سرگیجه یا سایر عوارض شود. زنان باردار باید قبل از انجام حجامت با پزشک متخصص زنان مشورت کنند.
آیا حجامت برای بیماران قلبی ضرر دارد؟
بیماران قلبی باید پیش از انجام حجامت با پزشک خود مشورت کنند چراکه ممکن است این کار برایشان بسیار خطرآفرین باشد. برخی بیماران قلبی بهویژه افرادی که داروهای ضدانعقاد خون مصرف میکنند ممکن است با حجامت شدیدا حالشان بد شود.
رابطه جنسی و نزدیکی بعد از حجامت مجاز است؟
از آنجاکه پس از حجامت بدنتان احساس ضعف میکند توصیه میشود تا ۲۴ ساعت پس از حجامت از فعالیتهای شدید بدنی از جمله رابطه جنسی خودداری کنید تا بدن فرصت کافی برای ریکاوری داشته باشد.
برای انجام حجامت باید به چه دکتری مراجعه کرد؟
اگر قصد انجام حجامت دارید، بهتر است به پزشکان عمومی که اینکار را در مطب انجام میدهند مراجعه کنید. هرگز توسط اطبای طب سنتی و در محلهای غیربهداشتی یا حتی خانه این کار را انجام ندهید چراکه خطر عفونت و سایر عوارض وجود دارد.
سخن پایانی
حجامت نه یک درمان معجزهآساست و نه روشی غلط و بیفایده! حجامت یکی از روشهای رایج و پرطرفدار در طب سنتی است که در بسیاری از افراد به کاهش درد یا ایجاد احساس آرامش کمک کند، اما نباید جایگزین درمانهای پزشکی شود. در این مقاله فیتامین درباره اینکه فواید حجامت چیست، مضرات حجامت کدامهاست و اثر حجامت بر لاغری و چاقی کامل توضیح دادیم. توصیه میکنیم حجامت را در مطب پزشک و زیرنظر پزشک انجام دهید.
سوالات متداول
حجامت چیست؟
حجامت یکی از روشهای درمانی طب سنتی است که با ایجاد مکش روی پوست و سپس تیغ سطحی و سبک برای خونریزی انجام میشود.
خون لخته در حجامت نشانه چیست؟
معمولا نشانه بیماری خاصی نیست و به فرآیند طبیعی لخته شدن خون مربوط میشود.
حجامت پیشانی برای چیست؟
در طب سنتی برای برخی مشکلات مانند سردرد استفاده میشود، اما شواهد علمی محدودی دارد.
حجامت فصد چیست؟
فصد در واقع نوعی خونگیری از رگ است و با حجامت تفاوت دارد.
حجامت درمانی چیست؟
به استفاده از حجامت با هدف کمک به درمان یا کاهش علائم برخی بیماریها گفته میشود.
تفاوت حجامت با اهدای خون چیست؟
اهدای خون برای تأمین خون مورد نیاز بیماران انجام میشود و تحت استانداردهای پزشکی است؛ اما حجامت یک روش درمانی سنتی محسوب میشود و خون آن دور ریخته میشود.
حجامت پشت گوش خوب است؟
ممکن است در طب سنتی برای برخی مشکلات توصیه شود، اما شواهد علمی محدودی درباره فواید آن وجود دارد.
قبل از حجامت چی بخوریم؟
یک وعده سبک غیر چرب دو ساعت قبل از حجامت و نوشیدن آب کافی توصیه میشود.
آیا حجامت درد دارد؟
درد آن خفیف تا متوسط است و بیشتر افراد آن را قابل تحمل میدانند.
خون سیاه در حجامت نشانه چیست؟
از نظر علمی خون کثیف یا سیاه نداریم و اصلا نشانه بیماری نیست؛ خون تیره به ویژگیهای طبیعی خون و فرآیند لخته شدن مربوط میشود.
تاثیر حجامت بر افزایش قد چیست؟
هیچ مدرک علمی معتبری مبنی بر افزایش قد با حجامت وجود ندارد.
آیا حجامت برای غلظت خون مفید است؟
ممکن است برخی شاخصهای خونی را بهطور موقت تغییر دهد، اما درمان علمی غلظت خون نیست.
حجامت برای چه کسانی ممنوع است؟
حجامت برای این افراد ممنوع است: افراد مبتلا به کمخونی شدید، اختلالات انعقادی، مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون و برخی بیماران خاص.
چه سنی برای انجام حجامت مناسب است؟
سن مشخصی وجود ندارد و باید با توجه به وضعیت سلامت فرد تصمیمگیری شود.
حجامت بهتر است یا خون دادن؟
این دو هدف متفاوتی دارند و قابل جایگزینی با یکدیگر نیستند.
آیا بعد از حجامت میتوان ورزش کرد؟
ورزش سبک بلامانع است، اما بهتر است تا ۲۴ ساعت از ورزش شدید خودداری شود.
منابع: sciencedirect، clevelandclinic
